Category Archives: Abdulla Şaiq

Abdulla Saiq – BÖYÜK XADİM

Standart

Abdulla Şaiq1

(Həsənbəy Zərdaninin vəfatı münasibətilə)

Bu sənmisən ey dahiyə, ey nəcmi-müzəffər?!
Almış səni ağuşuna tabuti-mükəddrər!

Ey şanlı “Əkinçi!”, sən idin gəncliyə rəhbər!
Aldı səni bizdən ölüm, ey nur saçan ülkər!

Ey adlı, şərafətli, fədakar, böyük insan,
Aləmlərə sığma vətənə etdiyin ehsan.

Ruhun ola şad, ey ata, inamla çalışdın.
Sönməz, böyük ümmid ilə, vicdanla çalışdın.

Bar vermədədir bəslədiyin dadlı diləklər,
Almış sənin ətrafını, bax, canlı çiçəklər.

Həsrət gözünü aç bir an, ey şanlı mücahid!
Minlərcə bu məktəbli cavanlar buna şahid.

Yordu o zəif cismini zəhmət və məşəqqət,
Doğma vətənin qoynuna gir, ol daha rahət.

Gəlmiş hamı qəlbində kədər son görüşə,bax!
Mümkünmü səni, ey böyük insan, də, unutmaq!

1907

Abdulla Şaiq – TƏBRİZ

Standart

tebriz

Məm çoxdan həsrətəm vüsalə, Təbriz.
O ceyran baxışlı cəmalə, Təbriz.
Qəlbimin içində tellər sızlayır,
Arabir gəldikcə xəyalə Təbriz.
Bir zaman gülərdin, çiçəklənərdin,
Bənzərdin meyvəli nihalə (1), Təbriz.
Azadə yurdunun saf göylərində
Oxşardın bir yeni hilalə, Təbriz…
Gec açdı, tez soldu al çiçəklərin,
Qurudu o coşqun şəlalə, Təbriz.
Biz yenə üzürük şənlik içində,
Sən neçin düşmüsən bu halə, Təbriz?
Xəzərə axarkən birləşmiş Araz,
O taydan gətirir ah-nalə Təbriz.
Hər yanı bürümüş zülmün alovu,
Qəlbindir dağ görmüş bir lalə, Təbriz.
O şirin ömrünə kim qatdı zəhər?
Cavab ver bu haqlı sualə, Təbriz.

1949

(1) Cavan, düz ağaca

Abdulla Şaiq – BİR QUŞ

Standart

046

Oturmuş nəğməzarında həzin fəryad ədər bir quş!
Alır gül yarpağından eşq dərsin, dad edər bir quş
Bu eşqin məktəbində şərqilər inşad(1) edər bir quş!
Buraxmaz ahü zarı, könlümü naşad edər bir quş!

Neçin ol quşcığaz könlüm kimi məftuni-möhnətdir(2)?
Ürək çırpındıran hər naləsi bir daği-həsrətdir?
Onun hər nəğməsi hicran əlindən bir şikayətdir.
Məhəbbət əhlini rəhbər kimi irşad edər bir quş!

Dalır aləm sükutə eylədikcə qəmfəza fəryad(4),
Nədəndir rəqsgahındır oturmaz bir zaman dilşad?
Xəzanın zülm, cövründən deyil bir ləhzə o azad.
Həzin ötdükcə hər an qəlbimi bərbad edər bir quş!

Sədayi-dilfiribi(5) eyləyir vicdanımı bidar,
İlahiləhndir(6), enmiş səmadən ol pərigöftar(7),
Böyük bir musiqi ustadıdır ki, kəşf edər əsrar.
Mənim viran olan bu könlümü abad edər bir quş!

Sədası çox dərin təsir edər əfkarə, vicdanə,
Verər ən incə, ən saf duğular bir şair insanə.
Deyil əfsanə fəryadı,cəfadən gəlmiş əfğanə,
Bahar əyyyamını min həsrət ilə yad edər bir quş!

Gecə-gündüz o quş da bu dəli könlüm kimi sızlar,
Kimin hüznilə olmuş dilfikar(8) bu nazənin qəmxar?
Onun hər nəğməsində başqa məna, başqa hikmət var.
Mənim fəryadi-məhzunami bünyad(9) edər bir quş!

1907


1)İfadə ile oxuma
2)Qəm vurğunudur
3)Düz yola çəkər
4)Qəm gətirən
5)ürAllah səslidirk açan səsi
6)Allah səslidir
7)Gözəl dilli
8)Ürəyi yaralı
9)Özül, təməl

Abdulla Şaiq – VƏTƏN

Standart

azerbaycan bayrağı13

Ey çeşmimin önündə mücəssəm, vətən, vətən!
Qəlbim kimi ələmlərə həmdəm, vətən, vətən!
Fikrim sarayını dolaşırsan zaman-zaman,
Qanlı kəfənlə, dərd ilə toəm(1) vətən, vətən!
Baxdıkca həsrət ilə o solğun camalına,
Çeşmimdə tar(2) görsənir aləm, vətən, vətən!
Axşam-səhər o gül üzünü isladan nədir ?
Göz yaşlarınmı, yoxsa ki , şəbnəm? vətən, vətən!
Dəhşət içində cismi-şərifin donub durur,
Nolmuş vücudi-pakinə bilməm, vətən, vətən!
Baxdıqca gül-çiçəkli o gülgün çəmənlərə,
Möhnət evi sanır onu adəm, vətən, vətən!
Sənsən səbəb bəqayi-dilü(3) cani-natəvan(4)
Canım kimi nolar səni sevsəm, vətən, vətən!
Gördükcə dərdini əriyir cismi-natəvan,
Ney tək sızıldayır dili-pürqəm, vətən, vətən!
Qarşımda dərd, matəmə batmış gözəl mələk,
Səslər həzin səda ilə hərdəm: vətən, vətən!
Ey xaki-pak, söndümü parlaq ziyaların?
Odunmu zülmə, möhnətə həmdəm , vətən, vətən!
Övladi-naxələfmi səni saldı bu günə?
Eyvah, bu dərd, möhnətə dözməm, vətən, vətən!
Aç, aç o qəmli köksümü, ey məxzəni-məlal(5),
Bas bağrına bu Şaiqi möhkəm, vətən, vətən!

1905

(1)Əkiz; bənzər
(2)Qaranlıq
(3)Əbədi ürək
(4)Zəif bədən
(5)Qəm xəzinəsi

Abdulla Şaiq – Bir quru salam…

Standart

Göz - 2

Qorxma susmağımdan, ay ürək param,
Nəyinə gərəkdi bir quru salam?
Verməsəm dağılan deyil ki, dünyan
Mən ki həsrətinlə hələki sağam.

Gülümsə gözlərin görməsin qəmi,
Unut olanları olmamış kimi.
Daha mən də yoldan ötən bir yadam
Nəyinə gərəkdi bir quru salam?

Bir sevgi kəlməsi gizlənəcəksə,
Sənə verəcəyim hər salamımda
Sevgim gizlənməkdən hey bezəcəksə,
Nəyimə gərəkdi bir quru salam…

İş : Cenan Bayramoğlu

Abdulla Şaiq

Standart

abdulla şaiq-1

Qorxma susmağımdan ay ürək param
Nəyinə gərəkdi bir quru salam
Verməsəm dağılan deyilki dünyan
Mənki həsrətinlə hələki sağam

Gülümsə gözlərin görməsin qəmi
Unut olanları olmamış kimi
Daha məndə yoldan ötən bir yadam
Nəyinə gərəkdi bir quru salam

Bir sevgi kəlməsi gizlənəcəksə
Sənə verəcəyim hər salamımda
Sevgim gizlənməkdən hey bezəcəksə
Nəyimə gərəkdi bir quru salam.

Abdulla Şaiq – Bahar gəlir

Standart

abdulla şaiq - bahar gelir

Əs, ey ətirli dan yeli,
Könülaçan bahar gəlir.
Bənövşə, yan dara teli,
Bağa sevimli yar gəlir.

Bulud, gecikmə, düş yola,
Çəmənləri süpür, sula,
Səadət ilə qol-qola
Könülaçan nigar gəlir.

Məhəbbətin çırağıdır,
Yeri könül bucağıdır.
Sıxıntı, dərdi dağıdır,
Elə, günə dutar gəlir.

Günəşlə vermiş əl-ələ,
Üzü şəfəq saçır gülə,
Görüncə hüsnünü elə,
Sevinc gəlir, vüqar gəlir.

Baxın qanadlanan göyə,
Qaranquşa, qaz, ördəyə,
-Vətən, Vətən, Vətən, – deyə
Yenə qatar-qatar gəlir.

Abdulla Şaiq – o sen idin

Standart

Men bir gözellik heykeli, dilber, afet bir peri
Xeyalimda tesvir eder, durardim coxdan beri.
Yarasiqli, sevimli bir endam ölcer-bicerim,
Yanaqina, dodaqina gülden rengler secerdim.
Xeyalimda yaratdiqim o gözellik perisi,
Qelbime cox uyqun, munis görünmüsdü, doqrusu
O lövheni üreyimin özeine neqs etdim,
Sevdim onu, bir mum kimi esqine söndüm bitdim.
Ara-sira xeyalimda canlanirken o afet,
Önümde sanki titreyirdi canli bir heqiqet.
Nurdan yaranmis elini sallayaraq deyirdi:
“Get, ara bu heqiqeti, taparsan”- söyleyirdi.
Bir serseri Mecnun kimi men de düsdüm cöllere,
Bu gizli sirri söylerem daqa, dasa, ellere.
Bir cox ressam sergisini dolasdim ölkelerde,
Men o canli heqiqeti tapmadim hec bir yerde.
Her gözeli görünce men olövheni anardim,
Gündüz günleri, aylari,gece ulduz sanardim,
Aylar, iller kecdi, ancaq o resme benzer afet
Tapilmadi. “Yaranmamis böylesi-derdim-elbet”.
Üreyimde ladin o bir günes kimi parlayar,
Qizqin sevgi,parlaq ümid,qartal qüvvetli inam
Seslenirdi: Ümidini qirma, haydi, get, ara!
Men de möhkem ediqadla arrayirdim daima.
Ox, meleyim, o uqurlu saatda en nehayet,
Parladi bir günes kimi izlediyin heqiqet.
Sasqin-sasqin hey baxirdim, ey qelbimin emeli,
O heqiqet sen idin, sen ey gözellik heykeli!

ABDULLA ŞAİQ

Standart

Biyografi Həyatı:
XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının və maarifinin görkəmli nümayəndələrindən biri olan Talıbzadə Abdulla Şaiq Axund Mustafa oğlu (1881-1959) Tiflisdə ruhani ailəsində dünyaya gəlib. 24 fevral 1888-ci ildə Abdulla altısinifli şəhər müsəlman məktəbində ilk təhsilini alır. Məktəbdə oxuyarkən ədəbiyyat və hesab müəllimləri həmişə balaca Abdullanı başqalarına nümunə göstərirlər. A.Talıbzadə 1893-cü ildə ailə vəziyyəti ilə əlaqədar olaraq Xorasana gəlir. Xorasanda o, dövrünün mütərəqqi ziyalısı Yusif Ziyanın məktəbində təhsilini davam etdirir. On doqquz yaşlı Abdulla yeddi ildə Xorasanda mükəmməl təhsil alır, tarix, məntiq, psixologiya elmlərini, Şərq, Azərbaycan, rus ədəbiyyatını öyrənir. 1900-cü ildə o, Tiflisə qayıdır. Bir müddət Tiflisdə qaldıqdan sonra A.Talıbzadə 1901-ci ildə Bakıya gəlir. Bakıda bir rus ziyalısının böyük kitabxanasını alır. Bir az sonra inqilabi hadisələr, Sabunçu kimi fəhlə mahalında çalışması, əməkçilərin ağır həyatını öyrənməsi və başqa olaylar onun dünyagörüşünü genişləndirir. O, milli gələnəklərə, görənəklərə bağlı, milli intibah, milli dirçəliş tərəfdarı olan maarifçi pedaqoq, romantik şair kimi formalaşır. Mollanəsrəddinçilərə yaxın olsa da, onlara hörmətlə yanaşsa da Şaiq baxışlarına, ruhuna görə füyuzatçılara daha doğma idi.

Yaradıcılığı:
A. Şaiq 1901-ci il aprelin 22-də üçüncü oğlan gimnaziyasında xüsusi imtahan komissiyasında imtahan verərək Ana dili müəllimi adını alır. O, 5 noyabr 1901-ci ildən rus-tatar məktəblərində ehtiyat müəllimi kimi pedaqoji fəaliyyətə başlayır. Bu elə bir dövr idi ki, xalqı maarifləndirmək, kütlələrin gözünü açmaq, onları zamanın tələbinə uyğun tərbiyə etmək ictimai bir məsələ kimi meydana çıxmışdı. Azərbaycan maarifinin qarşısında yenitipli məktəblərin yaranması, məktəblərdə təlimin ana dilində aparılması, dərs kitablarının ana dilində tərtib edilməsi, ibtidai və orta məktəblərin inkişafı, milli müəllim kadrlarının hazırlanması kimi problemləri həll etmək dururdu. Belə bir dövrdə əsrin tanınmış ziyalıları kimi A.Talıbzadə (Şaiq) də bu problemlərin həllində uzun və şərəfli bir yolun yolçusu olaraq ömrünün 34 ilini Azərbaycan maarifinin inkişafına həsr edir.

1906-cı ilin avqustunda Bakıda birinci müəllimlər qurultayı çağrılır. Qurultayın təşkilində Şaiqin böyük xidmətləri olur. Gənc müəllim ana dilinin və ədəbiyyatın tədrisinə dair təşəbbüslə çıxış edir. Qurultay H.Zərdabi, F.Köçərli, M.Mahmudbəyov, S.Sani, A.Şaiq və başqalarından ibarət xüsusi komissiya seçir və Azərbaycan dilində müvafiq proqram hazırlamağı onlara tapşırır. Birinci müəllimlər qurultayından heç bir il keçməmiş neçə-neçə yeni dərsliklər yaranır. “Əlifba”, “Uşaq çeşməyi”, “İkinci il”, “Gülzar” və s. bu kimi dərsliklərdə onun öz əsərləri və dünya ədəbiyyatından örnəklər çap olunur. On altı səhifəlik “Uşaq çeşməyi” kitabı kiçik yaşlı uşaqların bilik səviyyəsinə uyğun hazırlanır.Bundan sonra o, müxtəlif illərdə bir-birinin ardınca “Milli qiraət”, “Müntəxabat”, “Türk çələngi”, “Ədəbiyyat”, “Türk ədəbiyyatı”, “Gülşəni ədəbiyyat” adlı dərsliklər və proqramlar. Bu dərsliklərdə Azərbaycan klassiklərinin həyat və yaradıcılığı haqqında məlumatlar və əsərlərindən parçalar verilir.

Keçən əsrin əvvələrindən A.Şaiq ədəbi-pedaqoji mühitdə adlı-sanlı yazıçı, şair və pedaqoq kimi tanınır. Xalqın, Vətənin gələcəyi naminə var-gücü ilə çalışır. Həm sənət aləmində, həm də maarif yönümündə ən qabaqcıl şəxsiyyət kimi ziyalılarla ön cərgədə gedir. O, həm də qadınlar üçün jurnal çıxarmaq, uşaq bağçası açmaq, kitabxana yaratmaq, kasıb uşaqları pulsuz oxutmaq kimi xeyirxah təşəbbüslər irəli sürür.

A.Şaiq eyni zamanda ədəbiyyatımızı həvəslə tədqiq və təbliğ edir. Xaqani, Nizami, Nəsimi, Füzuli, Xətayi, Vaqif, Vidadi, Zakir, M.F.Axundov, S.Ə.Şirvani, M.Ə.Sabir, A.Səhhət, M.Hadi, H.Cavid kimi sənətkarların yaradıcılıqlarının tədqiqində bir ədəbiyyatşünas alim kimi onun xidmətləri böyükdür.

A. Şaiq yaradıcılığına tərcümə və qəzəllə başlasa da, ilk mətbu əsəri “Laylay” adlı uşaq şeri olur. O, 1906-cı ildən başlayaraq silsilə şeirləri ilə milli uşaq poeziyamızın incilərini yaradır. Şaiqin bir sıra şeirləri “Dəbistan” və “Məktəb” uşaq-gənclər toplularında işıq üzü görür. Bu illərdə o, “Nicat” cəmiyyətinin idarə heyətinə üzv seçilir, ədəbi-bədii problemlərlə, maarif və məktəb işləri ilə məşğul olur.

Xalq ədəbiyyatının gözəl bilicisi olan, onu hələ uşaq ikən Sarvanda əmiləri Əlidən və Məmməddən öyrənən, sonralar toplayıb araşdıran A. Şaiq bu örnəklər əsasında “Tıq-tıq xanım”, “Tülkü həccə gedir”, “Yaxşı arxa” kimi mənzum nağıllar da yazır. Onun “Ədhəm, “Tapdıq dədə”, “Qoçpolad” kimi poemalarında da milli folklorun təsiri görünür. Bütövlükdə Şaiqin poeziyasında romantik vüsətlə real həyat, xəyalla varlıq, keçmişlə gələcək, tarixlə müasirlik qovuşur. Onun poeziyası qəhrəmanlıq, xəlqilik, vətənpərvərlik və gözəllik poeziyasıdır, uşaq şeirləri elə o zamandan dərslik, proqram və oxu kitablarının bəzəyidir.

Şaiq həm də 1910-cu ildə yazdığı “Gözəl bahar” pyesi ilə milli uşaq teatrının özülünü qoyur.

Romantik ruhlu şair inqilabi olyalardan coşur, qələm dostları Məhəmməd Hadi və Abbas Səhhət kimi ona ümid bəsləyir. Onun “Hürriyyət pərisi”nə, “Niyə uçdu”, “Bir quş”, “XX əsrə xitab”, “Şikayətlərim” kimi şeirləri bu ruhdan yaranmışdır. “Zamanın inqilabçılarına” şeri öz romantik vüsəti, inqilabi pafosu, nikbin qayəsi, çağırış, inam və ümid tendensiyası ilə yadda qalır. Şaiqin romantizmi tam halda dağ çayı kimi coşğun və təmiz, poeziyası aydın, sadə və nikbindir.

Nəsr yaradıcılığına 1905-ci ildə romantik “İki müztərib və ya əzab və vicdan” yarımçıq romanı ilə başlayan ədib “Məktub yetişmədi”, “Köç”, “Daşqın”, “İntiharmı, yaşamaqmı”, “Göbələk”, “İblisin huzurunda”, “Dursun”, “Əsrimizin qəhrəmanlar”ı kimi bir çox dəyərli hekayə, povest və romanlar yazmır. O, bu əsərlərdə bacarıqlı sənət ustası kimi çıxış edir. “Köç” və “Məktub yetişmədi” hekayələri və “Əsrimizin qəhrəmanları” romanı ilk milli nəsr örnəkləri kimi dəyərləndirilir.

“Həpimiz bir günəşin zərrəsiyiz” əsəri şairin o dövrkü dünyagörüşünü, şər qüvvələrin xalqlar arasında nifaq salmasını, savaş törətdiyini, bəşərin sabahını, insanların taleyini göstərən ən gözəl romantik şeirlərindəndir.

A.Şaiq müstəqil Azərbaycan ideyasında M.Ə.Rəsulzadə, Ə.Ağaoğlu, Ə.Topçubaşov, Ə.Hüseynzadə, Y.Nəsibbəyli kimi öndər ziyalılarla həmfikir olur. O, 1918-ci il mayın 28-də yaranan ADR-i sevinclə qarşılayır. M.Ə.Rəsulzadə bu dövrdə “milli istiqlalın sevincini ilk duyanlar” sırasında A.Şaiqin də adını çəkir. Rəsmi dövlət qəzeti olan “Azərbaycan”ın səhifələrində məktəblər və milliləşdirmə məsələsi haqqında ilk çıxış edən, onu təbliğ edən və həyata keçirənlərdən biri də A.Şaiq olur. O, 1919-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin yaranması ilə bağlı “Tələbə həyatı” pyesini yazır, yarımçıq “Əsrimizin qəhrəmanları” romanını tamamlayır. Bu əsərlərdə müəllif vətən, millət, müstəqillik arzularını dilə gətirir, milli dövlətçiliyimiz üçün yeni milli kadrlar hazırlanması məsələsini önə çəkir.

Azərbaycan Demokratik Respublikası dövründə A.Şaiq poeziya yönümündə daha həvəslə çalışır, Əhməd Cavad, Əmin Abid, Ümgülsüm, Əli Yusif, Əli Şövqi kimi gənc istiqlal şairlərini də ruhlandırır.Onun bu illərdə qələmə aldığı “Yeni ay doğarkən”, “Türk ədəmi mərkəziyyət Müsavata ithaf”, “Arazdan Turana” kimi şeirləri ədəbi mühitdə dəyərləndirilən poeziya örnəklərindəndir.Onun “Vətənin yanıq səsi” şerində ulu oğuzların hünəri, Altay türkləri, Elxan və Altun ordusu örnək göstərilir.

Şair “İki mücahid” və yaxud “Atı yaralı əsgər” şerində cahan savaşının yaraları, erməni daşnaklarının Azərbaycan torpaqlarındakı vəhşiliyi, Qarabağdakı fitnə-fəsadları ön plana çəkir.”Ülkərin nuru ilə ziyalanan”, “Uçan nəğməsi ilə havalanan”, “Xoş kölgəsində səfalanan” istiqlal şairinin cümhuriyyət sevinci ürəklərə sərinlik gətirir.

Ədib ADR dövründə maarif və məktəb yönümündəki işini daha da canlandırır, bir neçə məktəbi milliləşdirir, rus məktəblərində Azərbaycan türkü sinifləri yaradır. Dövlətin yaratdığı proqram və dərsliklər hazırlayan komissiyasının üzvü kimi çalışır.

Amma bu sevinc çox çəkmir. 1920-ci il aprelin 28-də rus ordusu (XI Qızıl Ordu) Azərbaycana soxulur, kommunistlər hakimiyyəti ələ alır. Buna baxmayaraq, A.Şaiq xalqın gələcəyi naminə öz ədəbi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir. O, pedaqoji kurslarda, texnikumlarda və başqa məktəblərdə dərs deyir, mədəni-maarif işlərinə yardım edir, bədii yaradıcılıqla məşğul olur. 1923-cü ildə onun ədəbi-pedaqoji fəaliyyətinin 20 illiyi təntənə ilə qeyd edilir. Çalışdığı gimnaziya “Şaiq nümunə məktəbi” adlandırılır. Bu məktəbdə bütün dərslər Azərbaycan Türk dilində aparılır. Təzə açılan siniflərdə əsas müəllimlər A.Şaiq, Q.Rəşad, C.Cəbrayılbəyli, S.Quliyev və başqa ziyalılar olur. Lakin yeni yaranmış məktəb bir çox problemlərlə üzləşir. Nə dərslik, nə də proqram tapılır, müəllim kadrları çatışmır. Seçilmiş heyət A.Şaiqin rəhbərliyi ilə şagirdlər üçün proqram və dərslik hazırlamağa başladı. “Şaiq Nümunə məktəbi”nin məzunu, hazırda EA-nın müxbir üzvü Məhəmmədəmin Salehli söyləyir ki, bir çox fənlərdən dərsləri bizə Türkiyədən gəlmiş müəllimlər deyirdi. Qocaman pedaqoq və tədqiqatçı Lətif Hüseynzadə gənclərdə milli şüurun formalaşmasında, milli mədəniyyətin, tarixin öyrənilməsində o vaxt fəaliyyət göstərən məktəbin böyük rol oynadığını vurğulayaraq yazır ki, məktəbdə çatışmayan dərslikləri Türkiyədən gətirirdilər. Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq Abdulla Şaiqin rəhbərliyi ilə gənc, həvəskar müəllimlərin səyi və çalışqanlığı sayəsində milli siniflərdə dərs prosesi tərəqqi tapır. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində məktəb iki yerə ayrılır: aşağı şöbələr və siniflər-birinci dərəcəli doqquzuncu məktəb, üçüncü sinifdən etibarən isə-ikinci dərəcəli on ikinci məktəb adlandırılır. Akademik M.Salehli söyləyir ki, məktəbin direktoru Qafur Kantemir idi. Abdulla Şaiq ədəbiyyatdan dərs deyirdi. O, dərin biliyə malik, öz peşəsinin vurğunu olan hərtərəfli bir şəxs idi. Uşaqlara böyük qayğı ilə yanaşır, onlarla davranışda çox nəzakətli olardı. Biz şagirdlər ona ehtiramla yanaşar, hörmət əlaməti olaraq “Mirzə” deyərdik. 1923-cü ildə “Nümunə məktəbi”nin ilk buraxılışı olur. Həmin buraxılış gecəsində tələbə və müəllimlərin arzusunu nəzərə alan Maarif Komissarlığı və Baş Tərbiyə İctimaiyyə Dairəsi bir çox dolanbaclı yollardan keçib fəaliyyətini müvəffəqiyyətlə davam etdirən məktəbi “Şaiq Nümunə məktəbi” adlandırmağı qərara alır. 1918-ci ildə yaradılmış məktəb 10 il fəaliyyət göstərmişdir. Bu müddət ərzində məktəbdə sivilizasiyaya doğru inkişaf perspektivləri, əsrin əvvəllərində Azərbaycanın dirçəldilmə imkanları, milli şüurun sürətlə oyanma prosesi nəzərə alınaraq müstəqil və real milli təhsil siyasəti həyata keçirilir.

Bu illər ərzində təlim-tərbiyə işləri ilə yanaşı bədii yaradıcılıqla da məşğul olan A.Şaiqin “Vəzifə”, “Özü bilsin, mənə nə?”, “Anabacı”, “Əsəbi adam” kimi silsilə hekayələri, “Araz” inqilabi-tarixi mövzulu romanı, elm, maarif və mədəniyyət haqqında bir sıra məqalələri ədəbi mühitdə maraqla qarşılanır. O, həm də “Tənqid-Təbliğ” teatrı üçün əsərlər yazır.

Azərbaycan Gənc Tamaşaçılar Teatrının, Uşaq və Gənclər nəşriyyatının işi birbaşa Şaiqin adı ilə bağlıdır.Uzun müddət bu teatrda çalışan ədib “Xasay”, “Eloğlu”, “Vətən”, “Fitnə”, “Qaraca qız” kimi çeşidli pyeslər yazır. “Fitnə” və “Nüşabə” əsərləri Nizami süjetləri əsasında yaranan maraqlı sənət örnəkləridir.

Ədib bu illərdə də uşaqlar üçün gözəl əsərlər yazır, başqa sənət dostlarını da bu işə cəlb edir. Onun “May nəğməsi”, “Top oyunu”, “Bənövşə”, “Qərənfil”, “Bülbül” kimi uşaq şeirləri, nağıl və poemaları bu gün də öz dəyərini saxlayır. M.Seyidzadə, M.Dilbazi, M.Rzaquluzadə, Z.Cabbarzadə və başqa müəlliflər uşaqlar üçün əsər yazmağı ondan öyrənirlər.

Alim, ədəbiyyatşünas, folklorçu kimi də çalışan A.Şaiq klassik ədəbiyyat yönümündə araşdırmalar aparır. Onun Nizami, Füzuli, Nəsimi, Vaqif, M.F.Axundov, Mirzə Cəlil, M.Cavid, M.Hadi kimi sənətçilər haqqındakı fikirləri bu gün də dəyərlidir.

Şairin Şərq ədəbiyyatı məsələləri, sufizm, təsəvvüf, hürufilik, eləcə də çeşidli ədəbi cərəyən və metod haqqındakı araşdırma və axtarışları da maraqlıdır. Milli folklorumuzu ilk dəfə toplayıb öyrənənlərdən biri də elə A.Şaiqdir. Onun çağdaş həyata, elm və dil məsələlərinə aid yazıları isə xüsusi maraq doğurur.

Əsl beynəlmiləlçi və humanist bir sənətçi olan, həmişə “Həpimiz bir günəşin zərrəsiyiz” deyən A.Şaiq bütün əsərlərində bəşəri problemlərə toxunur, xalqları dostluğa, əmin-amanlığa çağırır.O, türk, rus, fars, tatar, litva, özbək, gürcü, tacik və başqa millətlərin ziyalıları ilə dostluq edir, dünya xalqları ədəbiyyatınlarının incilərini, Firdovsinin “Şahnamə”sindən bir parça, Şekspirin “Maqbet”, C.Sviftin “Qulliverin səyahəti”, Puşkin, Lermontov, Krılov, Qorki, Nekrasov və başqa yazıçıların əsərlərini dilimizə çevirir.

Şaiqin 20-30-cu illərdə dilimizin fonetika, morfologiya, sintaksis və üslubiyyat məsələlərinə dair yazdığı elmi məqalə və əsərlərin bir çoxu indi də öz əhəmiyyətini saxlayır. Şaiq elmi-pedaqoji fəaliyyəti ilə ədəbi yaradıcılığını paralel inkişaf etdirir. Əslində, bu iki sahə onun fəaliyyətini tamamlayır. Elmə, maarifə çağırış, gənc nəslin taleyi, tərbiyəsi, xalqın, vətənin gələcəyi kimi məsələlər onun bədii əsərlərinin əsas mövzusu olur. Müxtəlif illərdə yazdığı şeirlər, hekayələr, povestlər, romanlar, dram əsərləri Şaiq cəsarətinin, Şaiq dünyagörüşündəki qabaqcıl meyllərin nümayişidir.

Ədəbiyyat sahəsindəki fəaliyyətinə görə A.Şaiqə “Əməkdar incəsənət xadimi” adı verilmişdir. A.Şaiq 1959-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.

* Ədəbiyyatşünas Kamal Talıbzadənin atasıdır.

«Həpimiz bir günəşin zərrəsiyiz» şeri:

Həpimiz bir günəşin zərrəsiyiz,
Həpimiz bir yuva pərvərdəsiyiz!
Ayramaz bizləri təğyiri-lisan,
Ayramaz bizləri təbdili-məkan.
Ayramaz bizləri İncil, Quran,
Ayramaz bizləri sərhəddi-şəhan.
Ayramaz bizləri ümmanü-mühit,
Ayramaz bizləri səhrayi-bəsit…
Ayramaz bizləri həşmətli cibal,
Ayramaz Şərq, Cənub, Qərb, Şimal.
Yetişər kinü ədavət daşımaq!*

Abdulla Şaiq – ANA YURDUM

Standart

Çöllərindir şən,
Hər yerin gülşən.
Sən nə gözəlsən
Ey ana Vətən!

Bağdır, əkindir
Hər bir bucağın,
Qızıl təkindir
Sarı torpağın.

Böyütdün bizi,
Verdin qol-qanad,
Yoxdur qəm izi,
Şəndir bu həyat.

Qəlbim, canımsan,
Ey ana yurdum!
İsti qoynunda
Şən yuva qurdum.

Çöllərindir şən,
Hər yerin gülşən,
Sən nə gözəlsən,
Ey ana Vətən!

1941